|
Inheemse volken en biodiversiteit
In vele
delen van de wereld hebben inheemse samenlevingen eigen classificatiesystemen
voor bodems, planten en diersoorten en weten ze welke specifieke eigenschappen
ze hebben. Drievierde van 121 wereldwijd gebruikte medicijnen werend uitgevonden
door gebruik te maken van kennis van inheemse geneeskundigen. De Kallaywaya,
traditionele genezers in Bolivia, maken gebruik van zo’n 600 verschillende
soorten geneeskrachtige of preventieve kruiden. Dit soort voorbeelden maakt
meteen duidelijk wat het belang is van die traditionele, eeuwenlang opgebouwde
kennis van inheemse volken. Ze kan een enorme bijdrage leveren aan de
bescherming van de biodiversiteit. Minstens zo belangrijk als de pure kennis
zijn de levenswijze en praktijken die inheemse volken ontwikkeld hebben om op
een zo efficiënt mogelijke manier om te gaan met de biodiversiteit en hun
ecosysteem.
Tot voor kort werden traditionele kennis en technieken in verband met landbouw
en ambachtelijke activiteiten als algemeen erfgoed van heel de mensheid
beschouwd. Dit laat allerlei onderzoekers en bedrijven toe om zich deze kennis
“eigen te maken”, ze verder te ontwikkelen en dan als uitvinding te laten
patenteren en aan wie het kan betalen te gelde te maken. Deze gang van zaken
wordt echter steeds minder aanvaard door de inheemse volken. Het laatste
decennium heeft steeds meer de idee veld gewonnen dat de biodiversiteit en de
traditionele kennis daar omtrent vernietig raakt omdat ze ondergewaardeerd
wordt. Als de kennis van individuele ‘wetenschappers’ als eigendom wordt
beschouwd, waarom zou traditionele kennis niet als eigendom beschouwd worden, zo
vragen ze zich af. Inheemsen willen ook niet dat toepassingen van hun
traditionele kennis ingaan tegen de waarden die gelden in hun culturen,
bijvoorbeeld dat de mens de natuurlijke omgeving niet onomkeerbaar mag wijzigen,
wat zou kunnen gebeuren door genetische manipulatie. Daarom eisen inheemse
volken dat hun toestemming vereist is voor niet-traditionele toepassing van hun
traditionele kennis en zeker voor commerciële toepassing van hun kennis.
Artikel 8j en aanverwante
bepalingen
In de Conventie over Biologische Diversiteit (1992)
wordt in enkele artikelen uitdrukkelijk verwezen naar de rol die inheemse volken
spelen bij de bescherming van de biodiversiteit. Ze erkent de grote en
traditionele afhankelijkheid van vele inheemse en lokale gemeenschappen die
traditionele levenswijze afhankelijk maakt van de biologische bestaansbronnen en
de wenselijkheid de voordelen die voortkomen uit het gebruik van traditionele
kennis, innovaties en praktijken die relevant zijn voor het behoud van
biologische diversiteit en het duurzaam gebruik van onderdelen daarvan, op een
eerlijke wijze te verdelen.
Het belangrijkste artikel in de
CBD
over inheemse volken is artikel 8j. Daarin staat:
Iedere ondertekenende regering zal voor zover mogelijk,... kennis, innovaties en
praktijken van inheemse en lokale gemeenschappen die traditionele levensstijlen
belichamen die relevant zijn voor het behoud van biologische diversiteit,
opnemen in haar nationale wetgeving, eerbiedigen, beschermen en behouden en de
bredere toepassing ervan bevorderen met de toestemming en de betrokkenheid van
de houders van zulke kennis, innovaties en praktijken en het evenwichtig delen
van de opbrengst van zulke kennis innovaties en praktijken.
Sinds de vierde Conferentie van de Partijen (COP VI)
in 1998 is er een aparte werkgroep ingesteld voor de uitwerking van artikel 8j:
de Ad hoc werkgroep met open einde over article 8j en aanverwante bepalingen.
Tijdens de vijde COP werd de Ad hoc werkgroep met open einde over de toegang tot
genetische bronnen en de eerlijke verdeling van de opbrengsten daaruit
ingesteld. Daarin hebben inheemse volken een aparte positie als het om de
bescherming van traditionele kennis gaat en om het geven van vrije geïnformeerde
voorafgaande toestemming tot het gebruik van traditionele kennis en methoden en
aanverwante genetische bronnen. Tijdens COP V is tevens het International
Indigenous Forum on Biodiversity
(IIFB),
een overkoepelende organisatie van inheemse volken, erkend als officieel
adviesorgaan van de COP. Ook is er voortgang geboekt met de erkenning van de
speciale rol van inheemse vrouwen in het beschermen van de biodiversiteit.
Tegelijkertijd werd het Indigenous Womens Biodiversity Network (IWBN) opgericht,
een internationale organisatie van inheemse vrouwen die zich inzetten voor
biodiversiteitbehoud en de erkenning, waardering en bescherming van hun
specifieke rol daarin.
Links :
Convention on Biological Diversity :
http://www.cbd.int/
Biodiversiteit - duurzame ontwikkeling
:
http://home.scarlet.be/kwia/tijdschrift/dos54.pdf
|
